De naleving van ETS2 ligt bij brandstofleveranciers, maar de effecten bereiken lokale overheden via prijzen en publieke diensten. Gemeenten beheren gebouwen, wagenparken, uitbestede diensten, programma’s voor wonen en warmte, lokale mobiliteit, sociale ondersteuning en communicatie met inwoners. Zij beschikken ook over lokale gegevens over woningkwaliteit, inkomen, toegang tot vervoer en het bereik van bestaande programma’s.
De blootstelling zal sterk verschillen tussen huishoudens. Mensen in slecht geïsoleerde woningen met gasverwarming, inwoners die afhankelijk zijn van auto’s op fossiele brandstoffen en huishoudens met weinig financiële ruimte om alternatieven te bekostigen lopen een groter risico. Huurders kunnen afhankelijk zijn van investeringsbeslissingen van hun verhuurder, terwijl mensen in gebieden met beperkt openbaar vervoer op korte termijn weinig mobiliteitsalternatieven kunnen hebben.
PBL modelleert voor 2030 verschillende koolstofprijzen en huishoudprofielen. De uitkomsten zijn scenario’s, geen universele prognose. Ze hangen af van de toekomstige emissierechtenprijs, het brandstofgebruik, woningkenmerken, autogebruik, de bijmenging van hernieuwbare brandstoffen en het nationale belastingbeleid.
De onderliggende tabellen van PBL laten dezelfde variatie zien. Voor woningen met gasverwarming lopen de geraamde jaarlijkse effecten op de verwarmingskosten uiteen van € 57 voor een nieuwer klein appartement bij een koolstofprijs van € 57 tot € 449 voor een oudere grote vrijstaande woning bij een koolstofprijs van € 135. Voor een benzineauto die 13.000 kilometer per jaar rijdt, raamt PBL de extra jaarlijkse brandstofkosten op circa € 90 tot € 120 bij € 57 per ton en € 210 tot € 280 bij € 135 per ton.
ETS2 kan de economische onderbouwing voor (nieuwe) energiezuinige gebouwen en emissiearme mobiliteit versterken, maar een prijssignaal alleen brengt geen gedragsverandering tot stand. De lokale effectiviteit hangt af van de kwaliteit van het nationale beleid, maar meer specifiek van de woningkwaliteit, de toegang tot vervoer, het moment waarop steun beschikbaar komt en de mogelijkheid voor inwoners om te handelen voordat de kosten stijgen.
Gemeenten kunnen hierop inspelen. Waar praktische alternatieven en ondersteuning beschikbaar zijn, hebben huishoudens en bedrijven meer mogelijkheden om op de koolstofprijs te reageren. Als alternatieven en ondersteuning ontbreken, zal ETS2 eerder als een kostenstijging worden ervaren. Lokale voorbereiding moet zich daarom richten op blootgestelde plaatsen en groepen, voortbouwen op programma’s die al werken en nationale steun toegankelijk maken via vertrouwde lokale kanalen.